chmod که مخفف change mode است، نرم‌افزاری برای تغییر دسترسی‌های یک پرونده است.

از این برنامه برای اصلاح این‌که چه کسانی اجازه اجرا، خواندن و نوشتن در کدام شاخه‌ها و روی کدام پرونده‌ها را دارند، استفاده می‌شود.

دیدن دسترسی‌ها

برای دیدن دسترسی‌های پرونده‌ها می‌توان از برنامهٔ ls به این صورت استفاده کرد:

$ ls -l

در هر خط، نخستین نویسه، نشان‌دهندهٔ نوع پرونده است. برخی مقدارهایی که این نویسه می‌گیرد:

• - : نشان‌دهندهٔ پروندهٔ عادی
• d : نشان‌دهندهٔ شاخه
• l : نشان‌دهندهٔ پیوند
• s : نشان‌دهندهٔ سوکت
• b : نشان‌دهندهٔ بلاک
• c : نشان‌دهندهٔ نویسه
• ...

بعد از نخستین نویسه، ۹ نویسهٔ بعدی برای نمایش دسترسی‌های پرونده استفاده می‌شود. این نویسه‌ها می‌توانند مقدارهای زیر را داشته باشند:

• r : دسترسی خواندن
• w : دسترسی نوشتن
• x : دسترسی اجرا
• - : عدم تعیین دسترسی
• X : ...
• s : بیت SUID یا SGID
• S : بیت SUID یا SGID، اما بدون دسترسی اجرایی
• t : بیت چسبناک (sticky bit)
• T : بیت چسبناک بدون دسترسی اجرایی

این ۹ نویسه به سه گروه سه‌تایی تقسیم می‌شوند:

• user (مالک): -rwxrwxrwx → بخش اول (مثلاً rwx)
• group (گروه): بخش دوم (مثلاً rwx)
• other (دیگران): بخش سوم (مثلاً rwx)

مثال‌ها

• -rwxr-xr-x : مالک همه دسترسی‌ها را دارد. گروه و دیگران فقط خواندن و اجرا دارند.
• drwxr-x--- : مالک همه دسترسی‌ها را دارد. گروه فقط خواندن و دیدن محتوا را دارد. دیگران هیچ.
• drwxrwxrwt : همه دسترسی‌ها برای همه وجود دارد. همچنین بیت چسبناک فعال است.

گزینه‌ها

-c, --changes
مانند verbose اما فقط در صورت ایجاد تغییر گزارش می‌دهد

-f, --silent, --quiet
بیش‌تر پیغام‌های خطا را نادیده می‌گیرد

-v, --verbose
اطلاعات اضافی را چاپ می‌کند

--no-preserve-root
به صورت ویژه با / رفتار نمی‌کند (پیش‌فرض)

--preserve-root
اجازه اعمال بازگشتی به / را نمی‌دهد

--reference=RFILE
استفاده از دسترسی‌های پرونده RFILE به عنوان مرجع

-R, --recursive
تغییر همه پرونده‌ها و شاخه‌ها به صورت بازگشتی

--help
نمایش راهنما

--version
نمایش نگارش برنامه

روش کار

برای استفاده از chmod باید سه چیز را به آن بگوییم:

• چه‌کسی: برای چه کسی دسترسی تعیین می‌کنیم
• چه‌کار: اضافه یا حذف
• چه‌چیز: کدام نوع دسترسی

چه‌کسی

• u: مالک
• g: گروه
• o: دیگران
• a: همه

چه‌کار

• +: اضافه کردن
• -: حذف
• =: جایگزینی کل دسترسی

چه‌چیز

• r: خواندن
• w: نوشتن
• x: اجرا
• s: بیت SUID یا SGID
• t: بیت چسبناک

مثال‌ها

• u=rwx → فقط به مالک، دسترسی کامل بده و بقیه را حذف کن

• a+x → دسترسی اجرا را به همه اضافه کن

• u=rwx,go+rx → مالک کامل؛ گروه و دیگران فقط خواندن و اجرا

• u+s,go+x → بیت SUID برای مالک، و اجرا برای گروه و دیگران

  • بیت SUID/SGID فقط برای مالک/گروه و فقط در برنامه‌های باینری عمل می‌کند

• o+t → بیت چسبناک برای دیگران

  • فقط برای دیگران قابل تنظیم و نیازمند مالک بودن یا ابرکاربر بودن است

تغییر دسترسی‌ها

دستور کلی:

chmod [OPTION]... MODE[,MODE]... FILE...
chmod [OPTION]... OCTAL-MODE FILE...
chmod [OPTION]... --reference=RFILE FILE...

مثال

پرونده‌ای به نام new.txt می‌سازیم.

$ ls -l new.txt

تغییر دسترسی:

$ chmod u=rwx,og=rx new.txt

حذف اجرای همه:

$ chmod a-x new.txt

ترجمه لغات

• شاخه: directory
• دسترسی: permission
• پرونده: file
• نویسه: character
• پرونده: link